Hiệu chuẩn vạn năng – Bao lâu một lần?

Không có một con số cố định cho mọi người dùng. Với thiết bị đo phục vụ công việc chuyên nghiệp hoặc dùng trong kiểm định, tần suất hiệu chuẩn thông dụng là 12 tháng một lần. Với máy dùng cá nhân, ít va đập, có thể dài hơn nhưng nên kiểm tra đối chiếu định kỳ.

Vì sao cần hiệu chuẩn?

Linh kiện điện tử trôi theo thời gian và nhiệt độ; máy bị va đập hoặc đo quá thang có thể lệch. Hiệu chuẩn xác nhận sai số nằm trong giới hạn nhà sản xuất công bố, giúp kết quả đo có cơ sở tin cậy.

Các mốc nên hiệu chuẩn

Hằng năm cho thiết bị dùng chuyên nghiệp; trước và sau khi dùng cho kiểm định, nghiệm thu; sau khi máy bị rơi hoặc đo nhầm thang; khi kết quả đo bất thường so với máy khác.

Tự kiểm tra nhanh tại chỗ

Đối chiếu máy với một nguồn tham chiếu đã biết (nguồn chuẩn, máy khác còn hiệu lực hiệu chuẩn). Cách này chỉ phát hiện lệch lớn, không thay thế hiệu chuẩn chính thức.

Bảo quản để giữ độ chính xác

Để máy nơi khô ráo, tránh nóng ẩm; tháo pin khi không dùng dài ngày; không đo vượt thang; vệ sinh que đo và đầu nối định kỳ.

Chi phí và cách chọn đơn vị hiệu chuẩn

Hiệu chuẩn nên được thực hiện tại đơn vị có phòng hiệu chuẩn đạt chuẩn và cấp giấy chứng nhận. Với thiết bị dùng cho kiểm định, giấy hiệu chuẩn cần còn hiệu lực tại thời điểm nghiệm thu. Nên hỏi rõ thời gian thực hiện và các mốc kiểm tra trước khi gửi máy.

Khi nào không cần hiệu chuẩn?

Với máy dùng cá nhân, đo kiểm tra trong gia đình và không dùng cho báo cáo hay nghiệm thu, việc hiệu chuẩn định kỳ không bắt buộc. Tuy nhiên, nếu kết quả đo có dấu hiệu bất thường hoặc máy bị rơi, vẫn nên kiểm tra đối chiếu.

Mẹo kéo dài khoảng cách hiệu chuẩn

• Không đo vượt thang và không đo trong môi trường quá nóng, ẩm.
• Bảo quản trong túi chống ẩm, tháo pin khi không dùng dài ngày.
• Kiểm tra dây đo định kỳ — dây kém làm kết quả sai lệch.

Bản chất trôi dạt của các linh kiện tham chiếu điện áp bên trong đồng hồ

Một câu hỏi rất phổ biến của người làm kỹ thuật là: Tại sao một chiếc đồng hồ điện tử kỹ thuật số lại bị sai số theo thời gian khi bên trong không có kim cơ khí bị mòn? Câu trả lời nằm ở hiện tượng lão hóa vật lý của các linh kiện bán dẫn tham chiếu điện áp nội:

• Điốt Zener tham chiếu trôi dạt: Trái tim của khối ADC là nguồn điện áp chuẩn (Voltage Reference – như bandgap reference). Dưới tác động của nhiệt độ môi trường và ứng suất cơ học trên tinh thể silic qua hàng nghìn giờ nuôi điện, điện áp chuẩn này sẽ bị trôi dạt từ 20ppm đến 50ppm mỗi năm.
• Mạng điện trở phân áp bị thay đổi trị số: Các điện trở màng kim loại chia áp đầu vào chịu tác động của độ ẩm và chu kỳ giãn nở nhiệt đóng cắt, dẫn đến tỷ số phân áp bị lệch nhẹ khiến số đọc thang đo cao áp bị sai lệch dần.

Bảng khuyến nghị chu kỳ kiểm chuẩn và hiệu chuẩn định kỳ

Môi trường và mục đích sử dụng	Tần suất sử dụng	Chu kỳ hiệu chuẩn khuyến nghị	Đơn vị thực hiện
Phòng thí nghiệm hiệu chuẩn, y tế, hàng không	Hàng ngày, đo lường chuẩn	6 tháng đến 1 năm một lần	Viện đo lường quốc gia / Trung tâm Quatest
Nhà máy công nghiệp, bảo dưỡng cơ điện M&E	Hàng ngày tại xưởng	1 năm một lần	Trung tâm đo lường được công nhận ISO 17025
Thợ điện dân dụng, sửa chữa đồ gia dụng	Vài lần mỗi tuần	2 năm một lần (hoặc tự đối chiếu)	Tự đối chiếu với nguồn điện áp chuẩn
Sử dụng cá nhân vặt trong gia đình	Thỉnh thoảng đo pin, ổ cắm	3 năm đến 5 năm	Tự kiểm tra khi thay pin mới

Các dấu hiệu cảnh báo khẩn cấp cần đưa đồng hồ đi hiệu chuẩn ngay lập tức

1. Sau khi máy bị rơi tự do từ trên cao: Va chạm cơ học mạnh có thể làm nứt vi mô tinh thể thạch anh tạo xung nhịp hoặc làm biến dạng cấu trúc cơ khí của công tắc xoay.
2. Sau khi đo nhầm nguồn điện bị nổ cầu chì: Dòng ngắn mạch hồ quang bên trong buồng cầu chì có thể làm nám đen bo mạch và làm biến tính các linh kiện bảo vệ lân cận.
3. Khi kết quả đo sai lệch trên 3% so với đồng hồ chuẩn: Dùng đồng hồ ZOYI đo thử cùng một nguồn điện áp chuẩn với một chiếc đồng hồ đã qua kiểm định mà thấy số đọc lệch vượt quá dung sai catalog.

Câu hỏi thường gặp

Sản phẩm ZOYI phù hợp

Tham khảo: ZOYI ZT-225, ZOYI ZT-102A. Tất cả sản phẩm chính hãng ZOYI, bảo hành 12 tháng theo tiêu chuẩn nhà sản xuất.

Tham khảo thêm

Wikipedia – Đồng hồ vạn năng, EVN – An toàn điện.