Đồng hồ vạn năng là dụng cụ đo điện được dùng hằng ngày trong sửa chữa điện dân dụng, bảo trì tủ điện, kiểm tra bo mạch và chẩn đoán thiết bị công nghiệp. Dù là thiết bị cầm tay, bên trong đồng hồ có mạch đo khá nhạy: bộ chia áp, mạch bảo vệ đầu vào, ADC, cầu chì, tiếp điểm cơ khí, màn hình và pin nuôi. Nếu bảo quản sai, thiết bị vẫn có thể bật nguồn nhưng kết quả đo bị trôi, dây đo tiếp xúc kém hoặc cấp bảo vệ không còn đáng tin cậy. Vì vậy, bảo quản đồng hồ vạn năng đúng cách là một phần của quy trình đo lường an toàn, không chỉ là thói quen cất đồ sau khi dùng.

Đưa đồng hồ về trạng thái an toàn sau mỗi lần đo

Sau khi hoàn thành phép đo, hãy rút que đo khỏi mạch trước, sau đó đưa núm xoay về OFF. Nếu đồng hồ không có vị trí OFF riêng, nên chuyển về thang đo điện áp cao nhất thay vì để ở thang đo dòng điện, điện trở hoặc thông mạch. Lý do rất đơn giản: lần sử dụng tiếp theo thường diễn ra nhanh, người dùng dễ cắm que vào nguồn điện khi dây đỏ vẫn đang ở cổng A hoặc mA. Sai sót này có thể làm đứt cầu chì, cháy mạch bảo vệ, tạo tia lửa tại đầu đo và gây nguy hiểm cho người thao tác.

Với đồng hồ có chức năng tự tắt nguồn, vẫn nên tắt thủ công. Auto power off chỉ giúp tiết kiệm pin, không đảm bảo đồng hồ được đặt ở trạng thái đo an toàn. Trong môi trường công trường hoặc xưởng sửa chữa, nên cất đầu que đo vào nắp bảo vệ để tránh kim đo chạm vào vật kim loại, vít, đầu cos hoặc nguồn đang có điện.

Bảo quản ở nơi khô, sạch và tránh sốc nhiệt

Độ ẩm là một trong những nguyên nhân phổ biến làm giảm tuổi thọ đồng hồ vạn năng. Hơi nước có thể tạo dòng rò trên bo mạch, làm oxy hóa tiếp điểm, gây nhảy số ở thang điện trở cao và làm giảm độ ổn định khi đo điện áp nhỏ. Nên cất đồng hồ trong hộp hoặc túi đựng riêng, đặt ở nơi khô thoáng. Nếu làm việc trong môi trường ven biển, phòng máy lạnh ẩm, kho kín hoặc công trình ngoài trời, hãy dùng thêm gói hút ẩm và thay định kỳ.

Không nên để đồng hồ trong cốp xe nóng, sát cửa sổ có nắng, gần máy hàn, máy nén khí, động cơ nóng hoặc khu vực rung mạnh. Nhiệt độ cao làm pin nhanh xuống cấp, vỏ nhựa giòn, màn LCD lão hóa và gioăng cao su mất đàn hồi. Nhiệt độ thấp lại làm pin sụt áp và màn hình phản hồi chậm. Sốc nhiệt cũng có thể gây ngưng tụ hơi nước bên trong thiết bị khi đưa đồng hồ từ phòng lạnh ra môi trường nóng ẩm.

Giữ thân máy, núm xoay và cổng đo sạch sẽ

Bụi bẩn, dầu mỡ và mạt kim loại có thể làm cổng đo tiếp xúc kém hoặc tạo đường dẫn không mong muốn. Sau khi sử dụng, lau thân máy bằng khăn mềm khô. Nếu bám dầu hoặc nhựa thông, dùng khăn hơi ẩm với dung dịch lau thiết bị điện tử ở lượng nhỏ, sau đó lau khô hoàn toàn. Không xịt trực tiếp cồn, nước rửa mạch hoặc dung môi vào màn hình, núm xoay và ổ cắm que đo vì chất lỏng có thể lọt vào bên trong.

Các cổng COM, VΩ, mA và A cần được quan sát định kỳ. Nếu có bụi kim loại hoặc dấu oxy hóa, làm sạch nhẹ bằng chổi mềm khô. Không dùng tua vít, kim thép hoặc vật sắc cạo sâu vào ổ cắm vì có thể làm giãn lò xo tiếp xúc. Núm xoay cũng nên được thao tác nhẹ nhàng; khi cảm giác xoay lỏng, kẹt hoặc chọn thang không dứt khoát, không nên dùng đồng hồ để đo nguồn nguy hiểm trước khi kiểm tra lại.

Quản lý pin để tránh rò dịch và sai số

Pin yếu không chỉ làm màn hình mờ. Ở nhiều đồng hồ số, điện áp pin thấp có thể khiến mạch tham chiếu và bộ xử lý hoạt động không ổn định, làm kết quả đo dao động. Hãy thay pin khi biểu tượng pin yếu xuất hiện, khi đồng hồ khởi động chậm, tự tắt bất thường hoặc số đo không ổn định dù dây đo còn tốt. Luôn dùng đúng loại pin theo hướng dẫn của nhà sản xuất và lắp đúng cực âm dương.

Nếu không dùng đồng hồ trong thời gian dài, nên tháo pin ra khỏi khoang. Pin kiềm rò dịch có thể ăn mòn lò xo, tiếp điểm và lan đến bo mạch. Khi phát hiện pin rò, đeo găng tay, tháo pin, vệ sinh khoang pin cẩn thận và kiểm tra lại trước khi dùng. Không nên cố vận hành nếu khoang pin đã ăn mòn nặng hoặc có mùi hóa chất.

Kiểm tra dây đo trước khi tiếp xúc với mạch điện

Dây đo là tuyến bảo vệ trực tiếp giữa người dùng và điểm đo. Trước khi đo, kiểm tra lớp cách điện xem có nứt, phồng, cháy xém, chai cứng hoặc hở lõi không. Bẻ nhẹ đoạn gần đầu kim và gần phích cắm để phát hiện đứt ngầm. Nếu đầu kim cong, lỏng, oxy hóa nặng hoặc chụp bảo vệ bị mất, nên thay dây mới thay vì quấn băng keo để dùng tiếp, đặc biệt khi đo điện áp lưới.

Một cách kiểm tra nhanh là chập hai đầu que đo ở thang điện trở thấp hoặc thông mạch. Nếu giá trị nhảy mạnh khi lắc dây, dây đã tiếp xúc kém. Khi cất, cuộn dây thành vòng lớn, không gập sát đầu cắm. Dây silicone mềm thường bền hơn dây PVC trong môi trường lạnh và ít nứt sau thời gian dài sử dụng.

Sử dụng đúng thang đo để bảo vệ mạch bên trong

Bảo quản thiết bị không tách rời cách sử dụng. Trước khi chạm que đo vào mạch, cần xác định rõ đang đo điện áp, dòng điện, điện trở, diode, tụ điện hay thông mạch. Nếu chưa biết giá trị ước lượng, hãy bắt đầu ở thang cao nhất hoặc dùng chế độ tự động phù hợp. Không đo điện trở, diode, tụ điện hoặc thông mạch trên mạch còn điện vì nguồn ngoài có thể phá hỏng mạch đo ohm.

Đo dòng điện là thao tác dễ gây hư hỏng nhất. Đồng hồ phải mắc nối tiếp với tải, dây đỏ phải cắm đúng cổng mA hoặc A, và dòng thực tế không được vượt giới hạn của cầu chì. Không dùng cổng mA để đo dòng khởi động động cơ, dòng sạc pin lớn hoặc tải chưa rõ. Với dòng lớn, ampe kìm là lựa chọn an toàn và phù hợp hơn.

Chọn cấp an toàn CAT phù hợp

Không phải đồng hồ nào cũng phù hợp cho mọi môi trường. Đo bo mạch điện tử thấp áp khác hoàn toàn với đo trong tủ phân phối, hệ thống điện công nghiệp hoặc đầu vào lưới. Hãy chú ý cấp CAT II, CAT III, CAT IV và điện áp định mức in trên thân máy cũng như dây đo. Thiết bị có cấp an toàn thấp không nên dùng ở nơi có năng lượng ngắn mạch cao, vì xung quá áp có thể vượt quá khả năng bảo vệ đầu vào.

Khi làm việc với điện áp lưới, nên dùng dây đo có chụp bảo vệ đầu kim, vỏ cách điện tốt và cầu chì đúng chuẩn.

Hiệu chuẩn và kiểm tra định kỳ

Với người dùng gia đình, có thể kiểm tra nhanh bằng pin mới, nguồn DC đã biết hoặc ổ cắm có điện áp ổn định để phát hiện lỗi rõ ràng. Với kỹ thuật viên chuyên nghiệp, phòng bảo trì hoặc bộ phận kiểm tra chất lượng, đồng hồ nên được hiệu chuẩn định kỳ theo yêu cầu công việc. Chu kỳ thường là 12 đến 24 tháng, tùy mức độ sử dụng và yêu cầu độ chính xác.

Ngoài hiệu chuẩn, nên lập thói quen kiểm tra ngoại quan: vỏ nứt, màn hình, núm xoay, cổng cắm, cầu chì, khoang pin và dây đo. Sau khi đồng hồ bị rơi, bị nước bắn vào hoặc từng đo nhầm thang, không nên dùng ngay trên mạch nguy hiểm. Hãy thử với nguồn thấp trước hoặc gửi kỹ thuật viên kiểm tra.

Dấu hiệu cần dừng sử dụng ngay

Hãy ngừng dùng đồng hồ nếu có mùi khét, vỏ biến dạng, màn hình chập chờn, núm xoay lỏng, cổng đo nóng bất thường, số đo không lặp lại hoặc cầu chì đứt nhiều lần không rõ nguyên nhân. Đây có thể là dấu hiệu mạch bảo vệ đã bị quá tải. Tiếp tục sử dụng trong trạng thái này vừa làm sai kết quả đo, vừa tăng rủi ro mất an toàn.

Phụ kiện cũng cần được xem là một phần của hệ thống đo. Dây đo rẻ hơn nhiều so với đồng hồ và càng rẻ hơn so với hậu quả khi đo điện áp cao bằng dây hỏng. Nếu nghi ngờ, hãy thay dây đo đạt chuẩn thay vì cố tận dụng.

Kết luận

Muốn đồng hồ vạn năng bền và đo chính xác, hãy duy trì ba nguyên tắc: cất giữ khô sạch, kiểm soát pin và dây đo, sử dụng đúng thang đo trong giới hạn an toàn. Những thói quen nhỏ như tắt máy sau khi đo, tháo pin khi lâu không dùng, kiểm tra dây trước khi đo và chọn đúng cấp CAT sẽ giúp thiết bị phục vụ ổn định trong nhiều năm. Nếu cần tư vấn lựa chọn đồng hồ vạn năng hoặc phụ kiện đo phù hợp, hãy liên hệ ZOYI 0904.579.990 để được hỗ trợ.

Bài Viết Liên Quan

• ZOYI