Cách Kiểm Tra Transistor (NPN/PNP) Bằng Đồng Hồ Vạn Năng – Đo Xác Định Chân & Chất Lượng

Để kiểm tra transistor NPN/PNP bằng vạn năng, dùng chế độ đo diode (hoặc thang điện trở) để đo điện trở thuận–nghịch giữa chân B với C và B với E. Transistor tốt có một chiều dẫn (khoảng 0,5–0,7V với mối B-E, B-C) và chiều ngược lại không dẫn.

Xác định chân B, C, E

Với transistor rời, tra datasheet theo mã để biết thứ tự chân. Với mạch đã gắn, tra theo sơ đồ. Không đoán chân vì sẽ cho kết quả sai.

Bước 1 — Xác định loại NPN/PNP

Đặt que đỏ lần lượt vào từng chân, que đen vào một chân cố định, tìm cặp cho giá trị dẫn (0,5–0,7V). Chân chung là B. Nếu que đỏ ở B cho kết quả dẫn với cả C và E thì đó là NPN; nếu que đen ở B thì là PNP.

Bước 2 — Đo mối B-E và B-C

Ở transistor tốt: chiều thuận cho 0,5–0,7V (với Si), chiều nghịch cho OL (không dẫn). Kết quả bất thường: cả hai chiều dẫn = chập; cả hai chiều OL = hở.

Bước 3 — Kiểm tra C-E

Với transistor tốt, đo C-E ở cả hai chiều thường cho OL (không dẫn). Nếu C-E dẫn ở cả hai chiều, transistor có thể đã chập.

Lưu ý

Transistor còn nằm trong mạch có thể bị ảnh hưởng bởi các linh kiện song song. Muốn chắc chắn, tháo transistor ra khỏi mạch hoặc so sánh với linh kiện tương tự còn tốt.

Phân biệt NPN và PNP bằng vạn năng

Để xác định loại transistor, đặt một que cố định vào một chân và quét que còn lại tìm cặp cho kết quả dẫn. Chân chung là cực B. Nếu que đỏ ở B cho kết quả dẫn với cả C và E thì đó là NPN; nếu que đen ở B thì là PNP. Luôn ngắt nguồn và xả tụ trước khi đo.

Cấu trúc tiếp giáp bán dẫn kép và mô hình điốt tương đương của Transistor

Bóng bán dẫn lưỡng cực (Bipolar Junction Transistor – BJT) cấu tạo từ ba lớp bán dẫn ghép nối tạo thành hai tiếp giáp P-N đối xứng: tiếp giáp Base-Emitter (B-E) và tiếp giáp Base-Collector (B-C). Về mặt kiểm tra đo lường, một chiếc transistor BJT có thể được mô hình hóa tương đương như hai con điốt đấu chung cực:

• Transistor NPN (như 2SC1815, C2383, D882): Cực Base là cực dương Anode chung. Hai điốt quay đầu ra hai cực Emitter và Collector.
• Transistor PNP (như 2SA1015, A1013, B772): Cực Base là cực âm Cathode chung. Hai điốt quay đầu vào từ hai cực Emitter và Collector.

Bảng quy trình 6 bước xác định chân B-C-E và loại transistor NPN/PNP

Bước thực hiện	Thao tác que đo	Ý nghĩa kỹ thuật
Bước 1: Tìm chân Base (B)	Dùng 1 que cố định vào 1 chân, que kia đo lần lượt vào 2 chân còn lại	Nếu có 1 chân mà đo sang 2 chân kia đều dẫn (khoảng 0.6V), đó là chân B
Bước 2: Xác định loại bóng	Nếu que cố định là que ĐỎ dẫn sang 2 chân kia	Transistor là loại NPN; nếu que cố định là que ĐEN dẫn sang 2 chân là PNP
Bước 3: Phân biệt chân C và E	So sánh điện áp sụt áp thuận $V_F$ giữa hai nhánh	Nhánh nào có sụt áp lớn hơn vài mili-volt chính là chân Emitter (do nồng độ pha tạp lớn hơn)
Bước 4: Kiểm tra cách điện C-E	Đo trở kháng giữa chân C và E ở cả 2 chiều đảo que	Đồng hồ bắt buộc phải báo “OL” ở cả 2 chiều; nếu có số vôn là transistor bị rò hoặc chập CE

Mẹo đo hệ số khuếch đại dòng hFE trên đồng hồ vạn năng ZOYI

1. Sau khi xác định đúng thứ tự chân B, C, E và chủng loại bóng NPN hay PNP, cắm trực tiếp transistor vào đế cắm hFE chuyên dụng trên mặt máy.
2. Chuyển nấc đo sang chế độ hFE. Màn hình sẽ hiển thị trực tiếp hệ số khuếch đại dòng điện một chiều $eta$ (thường từ 100 đến 400).
3. Nếu hệ số hFE dưới 50 hoặc nhảy số loạn xạ, transistor đã bị suy giảm phẩm chất và cần thay thế.

Câu hỏi thường gặp

Sản phẩm ZOYI phù hợp

Tham khảo: ZOYI ZT-102, ZOYI ZT-225. Tất cả sản phẩm chính hãng ZOYI, bảo hành 12 tháng theo tiêu chuẩn nhà sản xuất.

Tham khảo thêm

Wikipedia – Đồng hồ vạn năng, EVN – An toàn điện.