• Relay (Rơ-le) Là Gì? Nguyên Lý Hoạt Động
• Dụng Cụ Cần Thiết Để Kiểm Tra Relay
• Cách Đo Cuộn Dây Relay Bằng Đồng Hồ Vạn Năng
• Kiểm Tra Tiếp Điểm NC và NO
• Kiểm Tra Relay Có Cấp Nguồn
• Bảng So Sánh Đồng Hồ Vạn Năng ZOYI Cho Relay
• Các Lỗi Relay Thường Gặp Và Cách Chẩn Đoán
• Câu Hỏi Thường Gặp

Hướng Dẫn Đo Kiểm Tra Relay Trong Mạch Điện Bằng Đồng Hồ Vạn Năng

Đo kiểm tra relay trong mạch điện bằng đồng hồ vạn năng là một trong những kỹ năng cơ bản nhưng cực kỳ quan trọng mà bất kỳ thợ điện, kỹ thuật viên bảo trì hay sinh viên kỹ thuật nào cũng cần nắm vững. Relay (rơ-le) là linh kiện không thể thiếu trong hầu hết các hệ thống điện tử và điều khiển — từ tủ lạnh, máy giặt, điều hòa nhiệt độ cho đến tủ điều khiển PLC trong nhà máy.

Thực tế cho thấy, có tới 60-70% lỗi hư hỏng trong các thiết bị điện dân dụng và công nghiệp có liên quan đến relay bị lỗi. Việc biết cách dùng đồng hồ vạn năng để kiểm tra nhanh relay sẽ giúp bạn chẩn đoán chính xác, tiết kiệm thời gian và không phải thay linh kiện còn tốt một cách lãng phí.

Trong bài viết này, ZOYI sẽ hướng dẫn bạn từ A-Z cách đo kiểm tra relay bằng đồng hồ vạn năng, kèm các mẹo thực tế dành riêng cho thợ điện và kỹ thuật viên tại Việt Nam.

Relay (Rơ-le) Là Gì? Nguyên Lý Hoạt Động

Trước khi đi vào cách đo kiểm tra relay, bạn cần hiểu relay hoạt động thế nào. Relay là một công tắc điều khiển bằng điện từ. Khi có dòng điện chạy qua cuộn dây bên trong, nó tạo ra từ trường hút các tiếp điểm chuyển mạch.

Relay có cấu tạo gồm ba phần chính:

• Cuộn dây (coil): Hai chân tạo thành nam châm điện khi có dòng điện chạy qua. Điện trở cuộn dây thường từ vài chục đến vài trăm Ohm tùy theo điện áp định mức.
• Tiếp điểm thường đóng (NC – Normally Closed): Tiếp điểm ở trạng thái đóng khi relay chưa có điện. Khi cấp nguồn, tiếp điểm này sẽ mở ra.
• Tiếp điểm thường mở (NO – Normally Open): Ngược lại với NC, khi chưa cấp nguồn thì hở mạch, khi có điện thì đóng lại.

Hiểu được ba phần này là bạn đã nắm được 80% cách kiểm tra relay. Nhiệm vụ của đồng hồ vạn năng là xác định xem các phần này còn hoạt động đúng hay không.

Dụng Cụ Cần Thiết Để Kiểm Tra Relay

Bạn không cần thiết bị đắt tiền để đo kiểm tra relay. Một chiếc đồng hồ vạn năng cơ bản có các chức năng sau là đủ:

• Thang đo điện trở (Ohm – Ω) — để đo cuộn dây và tiếp điểm
• Chức năng thông mạch (Buzzer/Continuity) — phát tiếng kêu khi có kết nối
• Thang đo điện áp DC (V DC) — để xác nhận nguồn cấp cho cuộn dây
• Thang đo dòng DC (mA) — tùy chọn — nếu muốn đo dòng tiêu thụ cuộn dây

Các dòng đồng hồ vạn năng ZOYI như ZT-S1, ZT102, ZT-X hay ZT-Y đều đáp ứng đầy đủ các yêu cầu này với giá thành phải chăng. Xem thêm top 10 đồng hồ vạn năng ZOYI bán chạy nhất để chọn model phù hợp.

Cách Đo Cuộn Dây Relay Bằng Đồng Hồ Vạn Năng

Bước 1: Xác định chân cuộn dây

Trên thân relay thường có sơ đồ chân. Cuộn dây thường được ký hiệu là coil hoặc A1/A2. Nếu không có sơ đồ, dùng đồng hồ vạn năng ở thang đo Ohm (200Ω hoặc 2kΩ) — cặp chân nào có điện trở từ 20Ω đến 500Ω là cuộn dây.

Bước 2: Đo điện trở cuộn dây

Chuyển đồng hồ sang thang đo Ohm (Ω), que đo đặt vào hai chân cuộn dây. Kết quả đo sẽ cho bạn biết:

• 50-100Ω: Cuộn dây 5V, dòng tiêu thụ khoảng 50-100mA — bình thường
• 100-400Ω: Cuộn dây 12V-24V — phổ biến trong công nghiệp và ô tô
• 400Ω-10kΩ: Cuộn dây 110V-220V — dùng trong tủ điện dân dụng
• OL (Over Limit) hoặc ∞: Cuộn dây đã bị đứt, cần thay relay mới
• Gần 0Ω: Cuộn dây bị chập — relay không hoạt động được

Lưu ý quan trọng: Với relay ô tô, cuộn dây thường có diode bảo vệ mắc song song. Khi đo, que đỏ và que đen đặt xuôi chiều sẽ cho kết quả khác với đặt ngược chiều. Hãy đảo que đo và lấy giá trị lớn hơn. Xem thêm hướng dẫn đo diode và thông mạch để hiểu rõ hơn.

Kiểm Tra Tiếp Điểm NC và NO

Sau khi xác nhận cuộn dây còn tốt, bước tiếp theo là kiểm tra tiếp điểm relay.

Kiểm tra tiếp điểm NC (Normally Closed)

Chuyển đồng hồ sang thang đo thông mạch (buzzer). Đặt que đo vào hai chân của tiếp điểm NC. Nếu đồng hồ kêu và hiển thị 0-0.5Ω nghĩa là tiếp điểm NC còn tốt. Nếu không kêu hoặc hiển thị OL, tiếp điểm đã bị hỏng, không dẫn điện.

Kiểm tra tiếp điểm NO (Normally Open)

Khi relay chưa có điện, tiếp điểm NO phải ở trạng thái hở. Đặt que đo vào hai chân NO — đồng hồ phải hiển thị OL (hở mạch). Nếu thấy thông mạch hoặc có điện trở thấp, tiếp điểm NO đã bị dính — relay cần được thay mới.

Một mẹo hay cho kỹ thuật viên: Nếu không nhớ sơ đồ chân, hãy đo tất cả các cặp chân. Cặp nào có điện trở thấp (gần 0Ω) là NC, cặp nào hiển thị OL là NO, cặp nào có điện trở 20-500Ω là cuộn dây.

Kiểm Tra Relay Có Cấp Nguồn

Để kiểm tra chắc chắn relay còn hoạt động hay không, bạn cần cấp nguồn cho cuộn dây và kiểm tra tiếp điểm:

1. Cấp nguồn DC tương ứng với điện áp định mức của relay (5V/12V/24V) vào hai chân cuộn dây. Lưu ý phân cực nếu có diode bảo vệ.
2. Lắng nghe tiếng kêu — relay tốt sẽ phát ra tiếng “tách” nhẹ khi đóng mạch. Nếu không nghe thấy, cuộn dây có thể hỏng.
3. Đo lại tiếp điểm — lúc này NO phải đóng (0-0.5Ω), NC phải hở (OL). Nếu không chuyển trạng thái, relay đã hỏng.
4. Kiểm tra độ trễ — một số relay lớn có thời gian đóng cắt 10-20ms. Nếu nghe thấy tiếng lạch cạch hoặc đóng ngắt không dứt khoát, tiếp điểm đã bị mòn.

Nếu bạn làm việc với tủ điều khiển PLC thường xuyên, tham khảo thêm bài hướng dẫn đo điện tủ PLC để biết cách kiểm tra relay trong hệ thống tự động hóa.

Bảng So Sánh Đồng Hồ Vạn Năng ZOYI Cho Kiểm Tra Relay

Model	Giá tham khảo	Đo Ohm/Thông mạch	Đo dòng DC	Phù hợp kiểm tra relay
ZT-S1	~250.000đ	Có	Có (200mA)	Cơ bản — phù hợp thợ mới
ZT102	~350.000đ	Có	Có (10A)	Tốt — đo relay ô tô 12V
ZT-X	~550.000đ	Có + Tự động	Có (200mA)	Rất tốt — auto-range, True RMS
ZT-Y	~750.000đ	Có + Tự động	Có (10A)	Xuất sắc — chuyên nghiệp

Nếu bạn cần đo relay trong hệ thống solar hoặc inverter, xem thêm hướng dẫn đo điện hệ thống solar để có thông tin chi tiết.

Các Lỗi Relay Thường Gặp Và Cách Chẩn Đoán

1. Relay có tiếng kêu nhưng không đóng mạch

Nguyên nhân: Tiếp điểm bị cháy rỗ, bị oxy hóa hoặc bị mòn sau thời gian dài sử dụng. Dùng đồng hồ vạn năng ở thang đo Ohm kiểm tra tiếp điểm NO khi có cấp nguồn — nếu điện trở > 1Ω là tiếp điểm đã xuống cấp. Giải pháp: thay relay mới. Với các relay lớn, có thể đánh giấy nhám nhẹ nhưng chỉ là giải pháp tạm thời.

2. Relay không kêu, không hoạt động

Nguyên nhân: Cuộn dây đứt. Kiểm tra lại điện trở cuộn dây — nếu hiển thị OL hoặc ∞, thay relay mới. Một số relay có cuộn dây song song thì chỉ cần một cuộn đứt là relay sẽ yếu đi, đôi khi vẫn hoạt động nhưng không đủ lực hút.

3. Relay hoạt động gián đoạn

Nguyên nhân: Tiếp xúc kém do rung động, han gỉ. Dùng đồng hồ đo lại nhiều lần, vừa đo vừa lắc nhẹ relay. Nếu kết quả đo chập chờn (lúc thông lúc không), relay cần được thay. Đây là lỗi phổ biến trong các tủ điện rung nhiều.

4. Cuộn dây nóng bất thường

Nguyên nhân: Cuộn dây bị chập một phần. Khi đo điện trở thấy thấp hơn tiêu chuẩn 20-30% kèm theo relay ấm bất thường, cần thay ngay tránh gây cháy nổ. Nếu bạn làm việc với các thiết bị này thường xuyên, nên tham khảo bài xử lý khi đồng hồ đo không ra số để tránh hiểu nhầm kết quả đo.

5. Relay dính tiếp điểm (không nhả được)

Nguyên nhân: Tiếp điểm bị hàn dính do quá tải. Khi ngắt nguồn cuộn dây, tiếp điểm NO vẫn đóng. Thường gặp khi relay đóng cắt tải lớn mà không có mạch RC bảo vệ. Cần thay relay có dòng chịu đựng lớn hơn hoặc thêm tụ RC.

Câu Hỏi Thường Gặp Về Đo Kiểm Tra Relay

Hy vọng qua bài hướng dẫn này, bạn đã nắm vững cách đo kiểm tra relay trong mạch điện bằng đồng hồ vạn năng. Nếu còn thắc mắc hoặc cần tư vấn chọn đồng hồ đo phù hợp, đừng ngần ngại liên hệ với ZOYI.